GPSR ve hazır giyim: AB'de satılan bir giysiden kim sorumludur?

Bir marka AB'ye satış yapmaya başladığında iki soru birlikte gelir: Bu Tüzük giysileri kapsar mı ve tam olarak kim sorumlu? İlk sorunun makul ölçüde kısa bir yanıtı var. İkincisinin yok, çünkü Tüzük yükümlülükleri role göre belirliyor ve roller etikette kimin logosunun bulunduğuna ya da navlunu kimin ödediğine göre değil, düzenlemenin gerçek koşullarına göre belirleniyor.

Üretimden önce ürün değerlendirmesi ve belgelerden kimin sorumlu olduğunu belirleyin. Hukuki rol, ürünün nasıl tedarik edildiğine ve piyasaya sunulduğuna bağlıdır.

Giysileri kapsar mı?

(AB) 2023/988 sayılı Genel Ürün Güvenliği Tüzüğü 13 Aralık 2024'ten bu yana uygulanıyor. AB pazarında piyasaya arz edilen ya da piyasada bulundurulan tüketici ürünleri için genel bir güvenlik çerçevesidir ve sıradan tüketici giysileri bu kapsama girebilir. Kısa yanıt bu.

Daha uzun yanıt ise bunun bir giysiye dokunan tek kural değil, genel bir çerçeve olduğu. Aynı anda birden çok rejim uygulanır ve bunlar farklı soruları yanıtlar; uygunluk hakkında başka herhangi bir şey okumadan önce anlaşılması gereken yararlı bir nokta da budur.

GPSR sertifikası yoktur, sıradan giysi için CE işareti de yoktur

Bu düzeltmenin erken yapılması gerekir, çünkü bu yanlış anlama alıcılara gerçek para kaybettirir. Markalar fabrikadan sık sık GPSR sertifikası göndermesini ister. Sıradan hazır giyim için böyle bir belge yoktur; bunu düzenleyen bir tedarikçi, bir AB belgesi değil, kendi düzenlediği özel bir kâğıt satıyor demektir.

• Tüzük CE işaretlemesini getirmez. CE, AB uyumlaştırma mevzuatının gerektirdiği yerlerde uygulanır ve bu kapsamın dışındaki bir ürüne CE işareti iliştirilmesine izin verilmez. Sıradan moda giysisi, bu Tüzük uygulandığı için CE işaretliymiş gibi sunulmamalıdır.
• AB uygunluk beyanı da gerektirmez. Uygunluk beyanı bir CE işaretleme kavramıdır ve uyumlaştırılmış rejimlere aittir, genel ürün güvenliğine değil.
• Bir giysi için genel ürün güvenliğini tasdik eden, AB tarafından verilmiş bir sertifika yoktur. Var olan şey yükümlülüklerdir: değerlendirme, belgeleme, kimliklendirme, AB'de yerleşik bir sorumlu iktisadi işletmeci ve bir şeyler ters gittiğinde alınacak önlem.
• "GPSR uyumlu" kimsenin verdiği bir unvan değildir. Bu, yükümlülüklerin karşılanıp karşılanmadığının bir tarifidir; dosyada duran bir sertifika meselesi değil, kanıt meselesidir.

Bir alıcının fabrikadan istemesi gereken şey, değerlendirmeyi destekleyen üretim tarafı kanıtlardır, bir sertifika değil. Bu konu ürün güvenliği belgeleri rehberinin konusudur.

Roller ve nasıl belirlendikleri

Tüzük, farklı iktisadi işletmecilere farklı yükümlülükler yükler. Bu terimler bir şirketin kendini nasıl adlandırdığının tasviri değil, hukuki tanımlardır; bu yüzden bir işletme ticari olarak üretici olabilir ama burada farklı bir rol üstlenebilir, ya da tam tersi olabilir. Bu tanımlar aynı zamanda bu Tüzüğe özgüdür: diğer rejimler kendi rollerini kendi ifadeleriyle tanımlar ve tekstilin ömür sonu yükümlülüklerinde üretici statüsü tamamen farklı bir tanımdan yola çıkılarak belirlenir.

İki şey hemen ortaya çıkıyor ve ikisi de belirtilmeye değer, çünkü ikisi de tedarik görüşmelerinde sık sık yanlış anlaşılıyor.

Rol değerlendirme soruları, hukuki bir karar değil. Bunları tek tek gözden geçirmek size bir avukata ne soracağınızı gösterir; avukata sormanın yerini tutmaz.

Tedarik düzenlemeleri birbirinden farklıdır ve roller düzenlemeye göre şekillenir. Hiçbir rol bir zincir şemasından okunamaz ve bunların hiçbiri standart yapı değildir.

Esaslı değişiklik

Üreticiden farklı bir taraf, bir ürünü esaslı biçimde değiştirirse etkilenen yönler bakımından üretici sayılabilir. Hazır giyimde bu durum üretim sonrası değişiklik, sonradan baskı-nakış ekleme ve yeniden paketleme düzenlemelerinde karşımıza çıkar. Neyin esaslı sayılacağı, değişikliğin ürünün güvenliğini etkileyip etkilemediğine ve Tüzüğün kendi kriterlerine bağlıdır; bu rehber bir eşik değeri sunmaz: bir etiketi değiştirmenin esaslı olup olmadığını söyleyen bir kontrol listesi, tam olarak bir markanın başını derde sokacak türden uydurma bir test olurdu.

AB'de yerleşik sorumlu iktisadi işletmeci

Madde 16, çoğu zaman ilk sevkiyattan sonra değil, önce çözülmesi gereken bir hükümdür. Bir ürün, ancak Birlik içinde yerleşik ve orada belirtilen görevlerden sorumlu bir iktisadi işletmeci varsa AB pazarına arz edilebilir; bu işletmeci piyasa gözetimi otoritelerine muhatap bir kişi sağlar ve ürünle ilgili belirtilen kontrolleri yürütür.

Tüzük bu işletmeciye sorumlu kişi der: Madde 16'nın başlığı da buna göredir ve mesafeli satış hükümleri Madde 16(1) anlamındaki sorumlu kişiye atıfta bulunur. Diğer AB rejimlerinin aynı ifadeyi farklı bir şey için kullandığını bilmekte fayda var; yani bu terim burada kesin, genelde ise belirsizdir.

Bu işletmeci var olduğunda, kimlik ve iletişim bilgilerinin ürün üzerinde, ambalajında, gönderi paketinde ya da eşlik eden bir belgede belirtilmesi gerekir. Bu konumlardan hangisinin kullanılacağı, Tüzüğün izin verdiği çerçevede pratik bir karardır ve etiketler ve ambalaj ile paketleme spesifikasyonu rehberlerinde ele alınan etiket ve paketleme çalışmasıyla etkileşir.

Kimliklendirme ve izlenebilirlik

Bu çerçevede izlenebilirlik bir teknoloji şartı değildir. Bir ürünü ondan sorumlu taraflarla ilişkilendirebilme ve ürünün kendisini tanımlayabilme yeteneğidir; böylece bir sorun izlenebilir ve üzerine gidilebilir.

• Üretici kimliği. Ad, kayıtlı ticari unvan ya da marka; bunlarla birlikte üreticiye ulaşılabilecek bir posta adresi ve bir elektronik adres.
• Madde 16 iktisadi işletmecisinin bilgileri, üretici AB'de yerleşik değilse.
• Ürün kimliği. Tüzük bir tip, parti ya da seri numarasının, ya da kimliklendirmeyi sağlayan başka bir unsurun kullanılmasına izin verir. Her giysi üzerinde bir seri numarası şart koşmaz; bu da hazır giyimde büyük önem taşır, çünkü genellikle model ve parti referansı işe yarayan yanıttır.
• Zincirin kayıtları. İktisadi işletmecilerin kimden aldıklarını ve kime tedarik ettiklerini belirleyebilmesi gerekir.

Bilginin fiziksel olarak nerede duracağı, etiket seti ve paketleme için gerçek sonuçları olan bir spesifikasyon kararıdır ve bu otomatik olarak yıkama talimatı etiketi değildir. Bir yıkama talimatı etiketi bakım bilgisi için tasarlanıp lisanslanmıştır; bir giysinin zaten böyle bir etiket taşıması, onu güvenlik ve izlenebilirlik bilgisi için doğru ya da tek yer yapmaz.

Çevrimiçi satış ikinci bir yükümlülüktür

Bir ürün mesafeli olarak sunulduğunda, teklifin kendisinin de bilgi taşıması gerekir. Bu, fiziksel ürüne eşlik eden bilgiden ayrıdır; uygun bir etiket ilan yükümlülüğünü nasıl karşılamıyorsa, bir ilan da ürün yükümlülüğünü karşılamaz.

Fiziksel ürün ile çevrimiçi teklif ayrı yükümlülüklerdir. Bilginin ürün üzerinde tam olarak nerede duracağı, Tüzüğün izin verdiği çerçevede bir spesifikasyon kararıdır.

Ana hatlarıyla, bir mesafeli satış teklifinin açık ve görünür biçimde göstermesi gerekenler şunlardır: üreticinin adı, kayıtlı ticari unvanı ya da markası ile posta ve elektronik iletişim adresi; üretici AB'de yerleşik değilse Madde 16 sorumlu iktisadi işletmecisi için aynı bilgiler; ürünün, bir görseli de dahil olmak üzere, tanımlanmasını sağlayan bir unsur; ve gerekli her uyarı ya da güvenlik bilgisi, ilgili dilde. Çevrimiçi pazar yerlerinin kendi yükümlülükleri vardır; bunlar bu rehberin kapsamı dışındadır.

Bir marka için iki pratik sonuç. Yalnızca pazarlama amacıyla kurulmuş bir ürün sayfası bunu karşılamaz ve bilginin bir politika sayfasına gömülü değil, teklifin içinde görünür olması gerekir. Birden çok kanaldan satış yapıyorsanız her teklif bu yükümlülüğü taşır, yalnızca kendi siteniz değil.

Uyarılar, talimatlar ve dil

Güvenli kullanım için gerekli olduğu yerde bir ürüne güvenlik bilgisi ve talimat eşlik etmesi gerekir. Alıcıların her iki yönde de sık sık yanlış yaptığı iki nokta var.

• Her giysi bir uyarıya ihtiyaç duymaz. Uyarılar belirlenmiş risklerden doğar. Düz bir tişörte genel güvenlik metni eklemek uygunluk değildir; gerçek uyarıların gözden kaçmasını kolaylaştıran bir gürültüdür.
• Uyarılar güvenli tasarımın yerini tutmaz. Bir risk tasarımdan çıkarılabiliyorsa, bunun yerine etiketleme daha zayıf bir yanıttır.
• Dili Üye Devlet belirler. Şart, tüketicilerin ilgili pazardaki bilgiyi kolayca anlayabilmesidir. Her ürünün tüm AB dillerini taşıması değildir, İngilizcenin her zaman yeterli olması da değildir.

Bir şeyler ters gittiğinde

Piyasaya arz sonrası yükümlülükler, bu çerçevenin alıcıların çoğu zaman en az düşündüğü yarısıdır; çünkü mal ödenip sevk edildikten sonra devreye giren kısım budur.

Piyasadan çekme ve geri çağırma aynı önlem değildir

Bir geri çağırma aynı zamanda ticari bir iade, bir değişim ya da bir garanti talebi de değildir. Bunlar bir satıcı ile bir müşteri arasındaki sözleşmeye dayalı düzenlemelerdir. Bir geri çağırma, geri çağırma bildiriminin içermesi gereken bağlayıcı şartlar ile ürünün piyasada bulundurulduğu Üye Devletlerin dilinde ya da dillerinde bir bildirim de dahil olmak üzere, kendi gereklilikleri olan bir güvenlik önlemidir.

Bir geri çağırmada tüketicilere çözüm sunulduğunda Tüzük etkili, ücretsiz ve zamanında çözümler ister: tüketiciye onarım, değişim ya da yeterli bir geri ödemeden en az ikisi arasında seçim hakkı tanınmalıdır; iki seçenek sunmak imkânsız ya da orantısız olacaksa bu şart aranmaz. Onarım ya da değişim makul bir süre içinde sağlanmazsa tüketici geri ödeme hakkını korur.

Bildirimler nereye gider

Tehlikeli bir ürün olmak bu Tüzüğün dışında da önem taşır: satılmayan hazır giyimin imhasına ilişkin AB kuralları kapsamında satılmayan stokun yasal olarak imha edilebileceği gerekçelerden biridir. Aynı adı ve aynı portalı paylaştıkları için iki sistem birbirine karıştırılır. Safety Business Gateway, iktisadi işletmecilerin tehlikeli ürünler ve kazalar hakkında otoriteleri bilgilendirdiği işletmeye yönelik kanaldır. Safety Gate ise otoritelerin uyarı paylaştığı ve halkı bilgilendirdiği AB hızlı uyarı sistemidir. İşletmeler birincisine bildirir; halkın gördüğü ikincisidir.

İlk AB sevkiyatından önce bunu hiç düşünmemiş bir marka, en azından zincirindeki hangi tarafın böyle bir bildirim yapacağını ve fabrikaya ulaşan bir sinyalin o tarafa nasıl ulaşacağını bilmelidir. Bu hukuki değil, bir tedarik zinciri sorusudur ve bir öğleden sonrada yanıtlanabilir.

Bunların hiçbirinin yerini tutmadığı şey

Uygunluk belgeleri biriktiği için her birinin ne yapmadığını açıkça belirtmekte fayda var.

• Kimyasal test raporları ürün güvenliğini genel olarak kanıtlamaz. Bunun yalnızca bir bölümünü kanıtlar. Ne kanıtladıkları kimyasal test raporları rehberinde, bunların arkasındaki gereklilikler ise kimyasal uygunluk rehberinde ele alınır.
• Doğru elyaf kompozisyonu etiketlemesi ürün güvenliğini kanıtlamaz. Farklı bir hukuki soruyu yanıtlar, bu konu AB etiketleme uygunluğu rehberinde ele alınır.
• Doğru bir paketleme de ürün güvenliğini kanıtlamaz, gerekli bilginin bir kısmının fiziksel olarak bulunduğu yer olsa bile. Bkz. paketleme spesifikasyonu.
• Bir kontrol raporu ürün güvenliğini kanıtlamaz. Malların onaylanan şeyle eşleşip eşleşmediğini kaydeder.
• Malzeme sertifikaları ürün güvenliğini kanıtlamaz. Program kriterlerini kanıtlar, bu konu sertifikalı malzemeler rehberinde ele alınır.

Bir markanın ilk AB sevkiyatından önce netleştirmesi gerekenler

AB dışında üretim yapmak bunların hiçbirini ortadan kaldırmaz. Türkiye'de üretilip AB'deki tüketicilere satılan mallar, bir ürünü AB pazarına arz etmeye bağlı gerekliliklere tabidir; pratik soru zincirdeki hangi tarafın bunların hangisini taşıdığıdır. Bunun özellikle Türkiye'den tedarik için ne anlama geldiği Türkiye'de üretim rehberinde anlatılır.